Hakemlik ve Editoryal Süreç

Hakemlik ve Editoryal Süreç Politikası

SocioLumen Sosyal Bilimler Dergisi, yayımlanmak üzere gönderilen araştırma ve derleme makalelerini çift taraflı anonim hakemlik (double-anonymous peer review) yöntemiyle değerlendirir. Bu yöntemde yazarların ve hakemlerin kimlikleri birbirlerine açıklanmaz. Değerlendirme süreci; tarafsızlık, bağımsızlık, gizlilik, bilimsel yeterlilik ve çıkar çatışmalarından kaçınma ilkeleri doğrultusunda yürütülür.

1. Ön Kontrol Aşaması

Dergiye gönderilen her makale öncelikle editörlük tarafından teknik ve biçimsel açıdan incelenir. Bu aşamada aşağıdaki hususlar kontrol edilir:

  • Makalenin derginin amaç ve kapsamına uygunluğu
  • Makale türünün derginin kabul ettiği türlerden biri olması
  • Yazım kurallarına ve makale şablonuna uygunluk
  • Yazar bilgilerinin anonim dosyadan çıkarılmış olması
  • Etik kurul onayı, bilgilendirilmiş onam ve gerekli izinlerin bulunması
  • Çıkar çatışması, finansman, yazar katkısı, veri erişilebilirliği ve yapay zekâ kullanımına ilişkin beyanların sunulması
  • Kaynak gösterme ve yayın etiği ilkelerine uygunluk
  • Benzerlik ve özgünlük kontrolü
  • Gerekli yazar formlarının eksiksiz yüklenmiş olması

Teknik veya etik gereklilikleri karşılamayan çalışmalar düzeltilmek üzere yazara iade edilebilir. Derginin amaç ve kapsamıyla açık biçimde uyumsuz olan veya temel yayın koşullarını karşılamayan çalışmalar hakem değerlendirmesine gönderilmeden reddedilebilir.

Ön kontrolün, olağan koşullarda başvurunun alınmasını izleyen yedi gün içinde tamamlanması hedeflenir.

2. Editör Değerlendirmesi

Ön kontrolden geçen makale, Baş Editör veya görevlendirilen alan editörü tarafından bilimsel açıdan değerlendirilir. Bu aşamada çalışmanın:

  • Özgünlüğü ve literatüre katkısı
  • Araştırma sorusunun açıklığı
  • Kuramsal çerçevesinin yeterliliği
  • Kullanılan yöntemin uygunluğu
  • Bulguların bilimsel geçerliliği
  • Tartışma ve sonuç bölümlerinin yeterliliği
  • Derginin amaç ve kapsamıyla uyumu

incelenir.

Editör, çalışmayı hakem değerlendirmesine gönderme, ön düzeltme isteme veya gerekçesini açıklayarak editoryal ret kararı verme yetkisine sahiptir. Ön kontrol ve ilk editoryal değerlendirmenin toplamda on beş gün içinde tamamlanması hedeflenir.

3. Hakemlerin Belirlenmesi

Editoryal değerlendirmeyi geçen her makale, çalışma alanında uzman en az iki bağımsız dış hakeme gönderilir. Hakemlerin yazarlarla aynı kurumda bulunmamasına, yakın zamanda ortak çalışma yapmamış olmasına ve değerlendirmeyi etkileyebilecek herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmamasına dikkat edilir.

Hakemlerden aşağıdaki karar önerilerinden birini sunmaları beklenir:

  • Olduğu şekliyle kabul
  • Minör revizyon
  • Majör revizyon
  • Yeniden değerlendirilmek üzere kapsamlı düzenleme
  • Ret

Hakemler yalnızca görüş ve öneri sunar; doğrudan kabul veya ret kararı vermez. Hakem raporlarının gerekçeli, nesnel, akademik ve geliştirici nitelikte olması beklenir.

4. Çelişen Hakem Görüşleri

İki hakemin görüşlerinin birbiriyle açık biçimde çelişmesi durumunda editör:

  • Raporları bilimsel gerekçeleri bakımından değerlendirerek karar verebilir,
  • Hakemlerden ek açıklama isteyebilir veya
  • Makaleyi alanında uzman üçüncü bir bağımsız hakeme gönderebilir.

Üçüncü hakem görüşü editöre yol gösterir; makale hakkındaki nihai karar yalnızca hakem oylarının sayısına göre değil, raporların bilimsel gerekçeleri ve çalışmanın akademik niteliği dikkate alınarak verilir.

5. Revizyon Süreci

Hakem veya editör değerlendirmesi sonucunda revizyon istenen makaleler yazara iade edilir.

Minör revizyon, çalışmanın temel yapısını değiştirmeyen sınırlı düzeltmeleri kapsar. Yazarlara minör revizyon için normal koşullarda on beş gün süre verilir. Minör revizyonlar editör tarafından kontrol edilebileceği gibi gerekli görülmesi hâlinde yeniden hakeme gönderilebilir.

Majör revizyon, yöntem, kuramsal çerçeve, analiz, bulgular, tartışma veya makalenin genel yapısında önemli değişiklikler gerektiren düzeltmeleri kapsar. Yazarlara majör revizyon için normal koşullarda otuz gün süre verilir. Majör revizyonların yeniden hakem değerlendirmesine gönderilmesi esastır.

Yazarlar, düzeltilmiş makaleyle birlikte hakem ve editör görüşlerine verdikleri cevapları madde madde açıklayan bir revizyon cevap dosyası sunmalıdır. Yapılmayan değişikliklerin bilimsel gerekçesi belirtilmelidir. Gerekçeli talepler üzerine ek süre verilebilir. Belirlenen süre içinde revizyonunu teslim etmeyen ve ek süre talep etmeyen yazarların başvurusu geri çekilmiş sayılabilir.

Revizyon talep edilmesi, makalenin yayımlanacağına ilişkin bir taahhüt oluşturmaz. Düzeltilmiş makale yeniden değerlendirildikten sonra ek revizyon istenebilir veya çalışma reddedilebilir.

6. Değerlendirme Süresi

Hakemlerden değerlendirmelerini normal koşullarda üç ila dört hafta içinde tamamlamaları beklenir. Ön kontrol, editoryal değerlendirme, hakemlik ve karar aşamaları dâhil olmak üzere ilk başvurudan ilk kapsamlı karara kadar geçen sürenin ortalama altı ila sekiz hafta olması hedeflenir.

Revizyonlar ve yeniden değerlendirme süreçleri dâhil edildiğinde nihai karar süresi ortalama sekiz ila on iki hafta arasında değişebilir. Bu süreler hedef niteliğindedir; hakemlerin ulaşılabilirliği, çalışmanın alanı, revizyonların kapsamı ve ek değerlendirme gereksinimleri nedeniyle süreç uzayabilir. Dergi, belirli bir süre içinde değerlendirme veya yayımlama garantisi vermez.

7. Editör ve Kurul Üyelerinin Makaleleri

Baş Editör, editörler, yayın kurulu üyeleri ve derginin işleyişinde görev alan kişiler dergiye makale gönderebilir. Ancak bu kişilerin başvuruları için çıkar çatışmasını önleyici özel bir süreç uygulanır.

Makale sahibi editör veya kurul üyesi:

  • Makalenin ön inceleme ve hakem belirleme süreçlerine katılamaz,
  • Hakemlerin kimliklerine ve gizli değerlendirme kayıtlarına erişemez,
  • Editoryal tartışmalarda ve karar sürecinde yer alamaz,
  • Makalesi hakkında doğrudan veya dolaylı karar veremez.

Bu tür başvurular, yazarla çıkar çatışması bulunmayan bağımsız bir editör veya gerektiğinde görevlendirilen konuk editör tarafından yürütülür. Makalenin Baş Editöre ait olması durumunda bütün değerlendirme ve karar süreci bağımsız bir editör tarafından tamamlanır. Editör ve kurul üyelerinin makalelerine diğer başvurularla aynı hakemlik, etik ve bilimsel ölçütler uygulanır.

8. Hakemlik Kayıtlarının Saklanması

Hakem raporları, editoryal karar yazıları, revizyon cevapları ve değerlendirme sürecine ilişkin temel kayıtlar, gizlilik ve kişisel verilerin korunması ilkelerine uygun olarak OJS sistemi veya güvenli dijital arşivlerde en az beş yıl süreyle saklanır.

Bu kayıtlara yalnızca yetkilendirilmiş editörlük personeli erişebilir. Hakem kimlikleri, yasal zorunluluklar veya ciddi etik incelemeler dışında yazarlara ya da yetkisiz üçüncü kişilere açıklanmaz.

9. Nihai Karar

Bir makalenin yayımlanmasına ilişkin nihai karar, hakem raporları, yazarların revizyonları, editör değerlendirmesi, etik uygunluk ve çalışmanın derginin amaç ve kapsamına katkısı birlikte dikkate alınarak verilir.

Hakemler editöre bilimsel görüş sunar; makalenin kabulü, reddi veya yeniden değerlendirilmesi hakkındaki nihai yayın kararı Baş Editöre aittir. Baş Editör gerekli durumlarda alan editörünün veya yayın kurulunun görüşüne başvurabilir. Baş Editörün yazar veya çıkar çatışmasının tarafı olduğu başvurularda nihai karar, süreç için görevlendirilen bağımsız editör tarafından verilir.