Yayın Etiği

Yayın Etiği

SocioLumen, yayın sürecinin bütün aşamalarında bilimsel dürüstlüğü, şeffaflığı, tarafsızlığı ve hesap verebilirliği korumayı taahhüt eder. Derginin yayın etiği politikası, Yayın Etiği Komitesinin (COPE) ilke ve rehberleri esas alınarak hazırlanmıştır. Bu ilkeler; yazarları, editörleri, hakemleri ve yayın sürecinde görev alan bütün tarafları kapsar.

Yazarların Sorumlulukları

Yazarlar:

  • Daha önce yayımlanmamış ve başka bir yayın organında değerlendirilmekte olmayan özgün çalışmalar göndermelidir.
  • Araştırma bulgularını doğru biçimde sunmalı; veri uydurma, verileri çarpıtma, intihal, atıf manipülasyonu ve yanıltıcı raporlamadan kaçınmalıdır.
  • Yararlanılan bütün kaynakları uygun biçimde göstermeli ve telif hakkıyla korunan materyaller için gerekli izinleri almalıdır.
  • Araştırma verilerini muhafaza etmeli ve makul bir talep hâlinde editörlüğe sunabilmelidir.
  • Finansman kaynaklarını, kurumsal destekleri ve olası çıkar çatışmalarını açıklamalıdır.
  • Yazar olarak gösterilen kişilerin çalışmaya gerçek bir bilimsel katkı sunduğundan ve makalenin gönderilen hâlini onayladığından emin olmalıdır.
  • Değerlendirme sırasında veya yayın sonrasında önemli bir hata fark edilmesi hâlinde editörlüğü gecikmeden bilgilendirmelidir.

Eş zamanlı gönderim, mükerrer yayın, gereksiz tekrar niteliğindeki yayın, hayalet yazarlık, onursal yazarlık ve veri veya görseller üzerinde açıklanmamış manipülasyon kabul edilmez.

Yazarlık ve Katkı Beyanı

Yazarlık; çalışmanın tasarlanmasına, yürütülmesine, analizine veya yorumlanmasına önemli katkı sağlayan; metnin hazırlanmasına veya eleştirel biçimde gözden geçirilmesine katılan; son hâlini onaylayan ve çalışmanın sorumluluğunu kabul eden kişilerle sınırlandırılmalıdır.

Yazarlık ölçütlerini karşılamayan katkı sahiplerine, izinleri alınarak teşekkür bölümünde yer verilmelidir. Gönderim sonrasında yazar ekleme, çıkarma veya yazar sıralamasını değiştirme talepleri gerekçeli açıklama ve bütün yazarların yazılı onayıyla sunulmalıdır. Kabul sonrasındaki değişikliklere yalnızca istisnai durumlarda izin verilir.

Etik Kurul İzni ve Bilgilendirilmiş Onam

İnsan katılımcıları, kişisel veya hassas verileri, anketleri, görüşmeleri, gözlemleri, deneyleri ya da kırılgan grupları kapsayan araştırmalar yürürlükteki mevzuata ve kurumsal etik ilkelere uygun olmalıdır.

Etik kurul izni gereken araştırmalarda kurulun adı, karar tarihi ve karar numarası makalede belirtilmelidir. Gerektiğinde katılımcılardan bilgilendirilmiş onam ve kimliği belirlenebilir bilgilerin yayımlanması için ayrıca izin alınmalıdır. Etik kurul izni gerekmeyen çalışmalarda yazarlardan gerekçeli bir muafiyet açıklaması istenebilir.

İntihal ve Benzerlik Politikası

Dergiye gönderilen bütün çalışmalar, hakem değerlendirmesi öncesinde güvenilir bir benzerlik tespit yazılımıyla incelenir. Kaynakça, usulüne uygun biçimde gösterilen doğrudan alıntılar ve zorunlu teknik ifadeler hariç olmak üzere, çalışmanın toplam benzerlik oranı %15’i geçmemelidir.

Benzerlik oranı tek başına intihal kararı verilmesi için yeterli değildir. Editörler benzerliğin hangi kaynaklardan oluştuğunu, niteliğini, yoğunluğunu ve metin içindeki dağılımını ayrıca değerlendirir. Toplam oran %15’in altında olsa bile kaynak gösterilmeyen kopyalamalar çalışmanın reddedilmesine neden olabilir. %15’in üzerindeki çalışmalar yazara düzeltme amacıyla iade edilebilir veya benzerliğin niteliğine göre reddedilebilir.

İntihal, öz intihal, kaynak göstermeden çeviri, uygunsuz yeniden ifade etme ve metin, veri, şekil veya düşüncelerin izinsiz kullanımı kabul edilmez.

Yapay Zekâ Kullanımı

Yapay zekâ araçları bilimsel çalışmanın sorumluluğunu üstlenemeyeceği için yazar olarak gösterilemez. Üretken yapay zekânın yazım, çeviri, analiz, kodlama, görsel üretimi veya araştırmanın diğer önemli aşamalarında kullanılması açıkça beyan edilmelidir.

Beyanda kullanılan aracın adı ve kullanım biçimi açıklanmalıdır. Üretilen içeriğin doğruluğunun, özgünlüğünün, gizliliğinin, kaynaklarının ve hukuka uygunluğunun denetlenmesinden tamamen yazarlar sorumludur.

Editörlerin Sorumlulukları

Editörler:

  • Kararlarını bilimsel nitelik, konuya uygunluk, özgünlük, yöntemsel yeterlilik ve etik uygunluk temelinde vermelidir.
  • Milliyet, etnik köken, cinsiyet, din, siyasi görüş, kurumsal aidiyet veya kişisel özelliklere dayalı ayrımcılık yapmadan bağımsız ve tarafsız davranmalıdır.
  • Makalelerin, yazarların ve hakemlerin gizliliğini korumalıdır.
  • Çıkar çatışmalarını açıklamalı ve tarafsızlığın zarar görebileceği çalışmalardan çekilmelidir.
  • Yayımlanmamış bilgi veya materyalleri kişisel araştırmalarında ya da kişisel çıkarları için kullanmamalıdır.
  • Yayın öncesinde veya sonrasında bildirilen güvenilir etik ihlal iddialarını incelemelidir.
  • Gerekli durumlarda düzeltme, endişe bildirimi veya geri çekme işlemlerinin yapılmasını sağlamalıdır.

Bir editörün veya yayın kurulu üyesinin gönderdiği çalışma, çıkar çatışması bulunmayan bağımsız bir editör tarafından yürütülmelidir.

Hakemlerin Sorumlulukları

Hakemler:

  • Çalışmaları nesnel, yapıcı ve belirlenen süre içerisinde değerlendirmelidir.
  • Makaleleri ve hakem raporlarını gizli tutmalıdır.
  • İlgili uzmanlığa sahip değilse veya tarafsız değerlendirme yapamayacaksa daveti reddetmelidir.
  • Olası çıkar çatışmalarını açıklamalıdır.
  • Mümkün olduğunda atıf yapılmamış ilgili çalışmaları belirtmelidir.
  • Yayımlanmamış bilgi ve düşünceleri kişisel çıkarı için kullanmamalıdır.
  • Kişisel, aşağılayıcı, ayrımcı veya dayanaksız ifadelerden kaçınmalıdır.

Hakemler, makaleleri veya gizli bilgileri üretken yapay zekâ sistemlerine ya da izin verilmeyen üçüncü taraf hizmetlere yükleyemez.

Bilimsel ve Yayınsal Suistimal

İntihal, veri uydurma, veri veya görsel manipülasyonu, etik dışı araştırma, yazarlık uyuşmazlığı, hakemlik sürecinin manipülasyonu ve diğer suistimal iddiaları adil ve gizli biçimde incelenir.

Editörlük; yazarlardan açıklama, ham veri, etik belgeler veya diğer kanıtları isteyebilir. Gerektiğinde yazarların kurumları, finansman kuruluşları, diğer dergiler veya yetkili makamlarla iletişim kurulabilir. Çalışmanın reddedilmesi, değerlendirmenin durdurulması, düzeltme yayımlanması, endişe bildirimi veya geri çekme uygulanabilir.

Düzeltme ve Geri Çekme

Çalışmanın temel bulgularını geçersiz kılmayan hatalar yayımlanacak bir düzeltme metniyle giderilebilir. Ciddi şüphelerin henüz kesin sonuca bağlanamadığı durumlarda endişe bildirimi yayımlanabilir.

Bulguların önemli bir hata veya suistimal nedeniyle güvenilmez olması, çalışmanın intihal ya da mükerrer yayın içermesi, etik dışı araştırmaya dayanması veya bilimsel kayıtları ciddi biçimde bozması durumunda makale geri çekilebilir. Geri çekme bildirimi gerekçeyi açıklar ve özgün makaleyle bağlantılı olarak yayımlanır. Yayın kaydı şeffaf biçimde korunur.

Şikâyet ve İtirazlar

Yazarlar ve okuyucular, gerekçeli şikâyet ve itirazlarını derginin iletişim sayfasındaki resmî adres üzerinden iletebilir. İtirazda yeniden değerlendirme gerekçeleri ve ilgili kanıtlar sunulmalıdır.

Şikâyet ve itirazlar nesnel biçimde ve mümkün olduğunca tartışmalı karara doğrudan katılmamış bir editör veya yetkili tarafından değerlendirilir. İtiraz edilmesi, editoryal kararın mutlaka değiştirileceği anlamına gelmez.

Editoryal Bağımsızlık

Editoryal kararlar ticari, siyasi, kurumsal veya kişisel etkilerden bağımsızdır. Reklam, sponsorluk, yazarlardan alınan ücretler veya diğer mali unsurlar değerlendirme ve yayın kararlarını etkileyemez.

Bu metin, COPE’nin şeffaflık ve iyi yayıncılık ilkeleri, hakem etik rehberi ve güncel geri çekme rehberi dikkate alınarak hazırlanmıştır.